Nguyên nhân và phương thức điều trị tăng sắc tố sau viêm
Chia sẻ bài viết lên :

Trong 2 bài viết vừa qua về chủ đề tăng sắc tố sau viêm (PIH) chúng ta đã điểm qua về các biểu hiện, yếu tố nguyên nhân gây PIH và các chẩn đoán liên quan đến tình trạng, cũng như những tỷ lệ mắc phải PIH. 

Bạn có thể xem lại: 

Nguyên nhân và phương thức điều trị tăng sắc tố sau viêm (Phần 1)

Nguyên nhân và phương thức điều trị tăng sắc tố sau viêm (Phần 2)

Trong bài viết ngay hôm nay, chúng ta vẫn sẽ tiếp tục tìm hiểu thêm về các tiên lượng, yếu tố  tiên lượng PIH cụ thể ra sao, cùng các phương pháp điều trị PIH sau laser chi tiết. Hy vọng sau bài viết bạn đọc có thể rút ra những kinh nghiệm điều trị da cho khách hàng nói chung và hạn chế khắc phục được tình trạng PIH hiệu quả, nhanh chóng.

 Các tiên lượng PIH cụ thể là gì?

Theo tiên lượng PIH dựa trên kinh nghiệm điều trị, xử lý da sau khi điều trị laser; tình trạng PIH thượng bì sẽ mất sau 6-12 tháng, nhưng có thể mất vài năm để PIH trung bì phân giải mất. Tiên lượng PIH ở đây được hiểu là thời gian phỏng đoán của việc tăng viêm sắc tố từ khi xuất hiện đến lúc mất đi. Thời gian phục hồi PIH sẽ khác nhau tùy theo vị trí mắc bệnh, trong đó hiện tượng PIH trên khuôn mặt thường biến mất sau khi 6 tháng, trong khi hiện tượng PIH trên thân mình hoặc chi trên kéo dài 1–2 năm, và chi dưới 3–4 năm.

Tuy nhiên, nếu nguyên nhân ban đầu không được giải quyết và tình trạng viêm vẫn còn tồn tại, PIH mới có thể xuất hiện nếu PIH hiện có biến mất. Đây là lý do tại sao điều quan trọng là phải tìm và giải quyết nguyên nhân gây viêm.

Các tiên lượng PIH cụ thể
Các tiên lượng PIH cụ thể

Các yếu tố ảnh hưởng trong tiên lượng PIH

Trong tiên lượng tình trạng PIH sẽ có một số yếu tố ảnh hưởng đến khả năng, mật độ chính xác cụ thể là:

  • Mức độ PIH thay đổi tùy theo về màu sắc của da: màu sắc da sẽ phần nào quyết định đến mức độ và độ sâu của tình trạng viêm, mức độ tổn thương vùng tiếp giáp thượng bì- trung bì, tình trạng viêm và sự ổn định của tế bào hắc tố.
  • Hồng ban và sắc tố melanin tương quan trực tiếp theo tỷ lệ thuận với nhau.Ví dụ; hồng ban nặng hơn thì PIH tối màu hơn.

Trong một cuộc nghiên cứu của Kang và cộng sự về các mối tương quan, yếu tố ảnh hưởng đến PIH đã thực hiện với 516 bệnh nhân Hàn Quốc được điều trị với laser Nd: YAG Q-Switched 532 nm]. Các tỷ lệ chung về hiện tượng xảy ra PIH là 20,3% (105/516 người bệnh). Bệnh nhân bị erythematous lentigines hay bị PIH thường xuyên hơn so với với những người không mắc . Các rối loạn sắc tố lan tỏa khuôn mặt, chẳng hạn như photoaging associated mottled pigmentation (nám da, tàn nhang, lão hóa da ánh sáng) có liên quan rõ rệt với PIH. Hơn nữa, PIH xảy ra nhiều hơn thường gặp ở những bệnh nhân có lỗ chân lông không nhìn thấy được và da mịn như nhung. Tuy nhiên, tuổi, giới tính, loại da Fitzpatrick và thời tiết cho thấy ít mối liên quan với PIH.

Xem thêm: Tác hại tiềm tàng sau điều trị bằng laser thẩm mỹ

Các rối loạn sắc tố, tăng viêm sau laser (PIH) có liên quan tới di truyền không? Theo cuộc nghiên cứu về yếu tố ảnh hưởng mức độ PIH của Ruiz-Maldonado và Orozco-Covarrubias đã chứng minh: Mỗi cá nhân có xu hướng đáp ứng sắc tố khác nhau. Tùy thuộc vào đặc điểm riêng biệt của các tế bào hắc tố của mỗi cá nhân, sau khi da bị viêm hoặc tổn thương, hắc tố sản xuất có thể cao, thấp hoặc bình thường. Cho nên, về mặt di truyền không gây ảnh hưởng đến việc tăng sắc tố sau viêm quá nhiều.

Sinh bệnh học PIH

PIH có thể được xem là 1 phản ứng bình thường của da đối với kích thích do tác nhân Viêm. Nói cách khác, nó có thể được coi là một quá trình bình thường trong đó các sắc tố được sản sinh để bảo vệ làn da bị tổn thương do phản ứng viêm khỏi tia UV.

Sinh bệnh học đặc trưng của PIH Sau đây là tóm tắt sinh bệnh học PIH trong các bài báo cáo khác nhau, mà tôi đã tóm tắt. Tôi muốn thông báo trước rằng cơ chế PIH vẫn chưa được hiểu đầy đủ và còn nhiều vấn đề gây tranh cãi.

Đầu tiên, do phản ứng viêm ở lớp biểu bì, axit arachidonic được tiết ra và bị oxy hóa để tạo ra các cytokine như prostaglandin (PG) và leukotriene (LT). Nghiên cứu trong ống nghiệm đã chỉ ra rằng leukotriene C4, leukotriene D4, prostaglandin E2, histamine và thromboxane B2 có đặc tính kích thích tế bào hắc tố. Những cytokine làm tăng hoạt động của tế bào hắc tố và các tế bào miễn dịch, tăng tổng hợp melanin và tăng cường vận chuyển melanin đến xung quanh tế bào sừng. Axit arachidonic hiện diện trong màng tế bào.

Sinh bệnh học PIH
Sinh bệnh học PIH

Thứ hai, màng đáy bị phá hủy do phản ứng viêm. Tế bào hắc tố hoặc tế bào sừng có chứa melanin ở màng đáy rơi xuống lớp trung bì nông và bị thực bào bởi các đại thực bào. Hiện tượng mà melanin, không nên có ở lớp trung bì, lại được tìm thấy ở lớp trung bì, được gọi là “sự tăng sắc tố không kiểm soát”.

Xem thêm: Laser xâm nhập sắc tố và tác động như thế nào?

Thứ ba, tế bào sừng, nguyên bào sợi, tế bào nội mô và tế bào viêm cùng tác động để điều chỉnh sắc tố. Nói cách khác, lớp thượng bì và lớp trung bì tương tác với nhau để điều chỉnh sắc tố. Ví dụ điều trị bằng tia laser Q- switch công suất rất cao với độ rộng xung nano giây tạo ra hiệu ứng quang nhiệt và quang cơ trên melanin. Các tác dụng không mong muốn bao gồm: các mạch nông bị tổn thương và các chất trung gian gây viêm từ các tế bào nội mô mạch máu và các tế bào viêm xuyên thành mạch đến kích hoạt các melanocytes. Một chất trung gian gây viêm quan trọng từ các tế bào nội mô là oxit nitric (NO). NO được biết đến là chất gây ra và tăng cường sự hình thành melanin sau khi tiếp xúc với tia cực tím. Ngoài ra, PIH xảy ra sau khi ban xuất huyết khi điều trị bằng laser mạch máu được biết là có liên quan đến thâm nhiễm hemosiderin.

3 cơ chế bệnh sinh của PIH 

Cơ chế bệnh sinh học của PIH được các nhà nghiên cứu laser, điều trị da liễu tóm gọn theo 3 cơ chế sinh lý: Giải phóng và oxit hoá arachidonic acid đến PG và LT – xảy ra ở màng tế bào, tiếp theo xảy ra sự gia tăng sắc tố không kiểm soát – xảy ra tại Dermo-epidermal Junction,  cùng là hiện tượng NO từ tế bào nội mô, hemosiderin – xảy ra ở mạch máu. Theo cơ chế trên, môi trường PIH xảy ra được giải thích cụ thể như sau:

Trong ứng dụng điều trị sắc tố bằng laser Q-switched. Các melanosome bị vỡ và phát nổ khi nhiệt độ của melanin tăng nhanh bởi tia laser Q-switched. Do đó, có thể nói việc phá vỡ mảnh melanosome và sóng xung kích phá vỡ nhân và màng tế bào chính là nguyên nhân đầu tiên gây nên tình trạng PIH.

Trường hợp sử dụng năng lượng laser cao hơn, mạnh hơn để phá huỷ các sắc tố, các túi melanosome phần tiếp giáp giữa thượng bì-trung bì sẽ bị phá hủy, dẫn đến tế bào sừng có melanosome hoặc melanocytes rớt xuống lớp bì (nguyên nhân thứ hai gây ra PIH).

Trường hợp sử dụng năng lượng laser cao hơn nữa, điều này sẽ dẫn đến phá hủy các mạch máu ở trung bì nhú, dẫn đến giải phóng NO và hemosiderin (nguyên nhân thứ ba của PIH.

Trong 3 cơ chế nêu trên, cơ chế bệnh sinh phổ biến nhất của PIH là gì? Có thể thấy, nguyên nhân đầu tiên gây ra PIH (phá vỡ màng tế bào) là cơ chế phổ biến nhất vì nó xảy ra đầu tiên. Do đó, tránh sử dụng năng lượng cao hoặc các quy trình có thể làm vỡ màng tế bào là những biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất trong việc giảm PIH.

3 cơ chế bệnh sinh của PIH
3 cơ chế bệnh sinh của PIH

Xem thêm: Tổn thương sắc tố da và các phương pháp điều trị bệnh lý tăng sắc tố da

Giảm PIH trong quá trình điều trị bằng laser

PIH có thể xảy ra bởi vì các cá nhân có xu hướng các khuynh hướng phát triển sắc tố khác nhau. Do đó, bệnh nhân cần được thông báo trước khả năng bị PIH, và PIH nên được điều trị an toàn để biến mất nhanh hơn.Trong quá trình sử dụng laser để điều trị PIH bạn cần lưu ý 5 nguyên tắc:

  • Đầu tiên, nên sử dụng lực nổ ít hơn để giảm sát thương xung quanh. Lúc đầu nên sử dụng năng lượng thấp, nếu không hiệu quả thì nên nâng dần lên.
  • Thứ hai, laser xung dài an toàn hơn laser Q-switched. Nếu chúng ta quang đông các tế bào mà không làm vỡ chúng, axit arachidonic sẽ được tiết ra ít hơn.
  • Thứ ba, lớp đáy và điểm nối giữa thượng bì-trung bì phải được củng cố. Tôi nghĩ rằng kỹ thuật Genesis tăng cường sức mạnh của lớp này.
  • Thứ tư, nên tránh ban xuất huyết trong quá trình điều trị mạch máu, và thủ thuật đề điều trị bừng đỏ hay giãn mao mạch (telangiectasia) cần được thực hiện.
  • Cuối cùng, nên tránh các thủ thuật có thể gây kích ứng da.

Quá trình điều trị PIH sau Laser

Điều trị PIH có thể tiến hành theo 3 giai đoạn. Đầu tiên, phòng ngừa. Thứ hai, điều trị tác nhân gây viêm. Cuối cùng, điều trị riêng PIH.

Trước khi sử dụng các phương pháp hạn chế tăng PIH, đầu tiên bạn cần phòng ngừa phản ứng viêm trong quá trình điều trị laser và việc điều trị không nên làm tổn thương mối nối giữa thượng bì-trung bì. Trong trường hợp viêm tiến triển, cần được xử lý nhanh chóng, đặc biệt là hiện tượng xảy ra hồng ban – cảnh báo rõ ràng của PIH.

Thứ hai, cần điều trị tác nhân gây viêm. Vì có nhiều nguyên nhân gây viêm, nên lựa chọn nguyên nhân thích hợp để điều trị. Ví dụ, đối với trường hợp bị mụn trứng cá, việc điều trị mụn viêm trước tiên cần được tiến hành. Đặc biệt, nguyên nhân gây ra PIH mà chúng tôi quan tâm là PIH do tác dụng phụ sau thủ thuật laser gây ra. Nếu PIH phát hiện sau laser, thì quy trình laser tương tự sẽ không được lặp lại. Nếu có tình trạng viêm còn sót lại hoặc có khả năng phát triển PIH, thì tình trạng viêm cần được loại bỏ sớm nhất có thể. Thuốc hàng đầu để giải quyết tình trạng viêm là steroid. Steroid có khả năng phục hồi và bảo vệ chức năng của hàng rào biểu bì bằng cách giảm thiểu tình trạng viêm nhiễm và bảo vệ da trong giai đoạn viêm của quá trình chữa lành vết thương. Về mặt lý thuyết, steroid ức chế sự giải phóng prostaglandin (PG) và leukotriene (LT) có nguồn gốc từ axit arachidonic. Nói cách khác, steroid ngăn chặn nguyên nhân đầu tiên của PIH được mô tả trước đó.

Quá trình điều trị PIH sau laser
Quá trình điều trị PIH sau laser

Để chứng minh điều trên, Cheyasak và cộng sự đã điều trị cho 40 đối tượng có loại da IV và sẹo mụn trứng cá bằng laser phân đoạn bóc tách ở cả hai bên mặt Sau điều trị, thuốc mỡ clobetasol propionate 0,05% được áp dụng cho một bên được lựa chọn ngẫu nhiên của khuôn mặt trong 2 ngày đầu tiên, tiếp theo là thoa thuốc mỡ petrolatum trong phần còn lại của tuần. Nửa bên mặt còn lại chỉ được bôi petrolatum trong 7 ngày. Riêng nửa bên mặt được điều trị chỉ bằng petrolatum có tỷ lệ PIH (75%) sau khi chiếu tia laser, cao hơn đáng kể so với bên mặt được điều trị bằng corticosteroid kết hợp petrolatum tại chỗ (40%). PIH xảy ra ở nửa bên mặt chỉ được điều trị bằng petrolatum đậm màu hơn đáng kể và lan rộng trên một diện tích lớn hơn ,so với nửa mặt được điều trị bằng corticosteroid và petrolatum. Có thể nói việc sử dụng corticosteroid tại chỗ trong thời gian ngắn sau laser có liên quan đến việc giảm nguy cơ PIH sau thủ thuật laser- đây là bước điều trị riêng từng PIH.

Kết luận

Trước khi bắt đầu điều trị tình trạng tăng sắc tố sau viêm PIH, người điều trị cần hiểu rõ về các tiên lượng PIH cụ thể, các yếu tố ảnh hưởng đến việc xuất hiện PIH, sinh lý bệnh học và cơ chế hoạt động…đây được xem là bước chuẩn bị tốt cho việc PHÒNG NGỪA PIH xảy ra ở các ca điều trị. Nếu nguy cơ PIH sau laser có vẻ cao, điều quan trọng nhất là điều trị thích hợp càng sớm càng tốt.

Một sự thật rằng chúng ta không thể phủ nhận rằng: một khi PIH xảy ra, nó không biến mất dễ dàng. Do đó, người chịu trách nhiệm điều trị nói chung và đối với các bác sĩ đang gặp rắc rối vì PIH nói riêng cần phải cẩn thận việc chọn lựa phương pháp và nên nhận biết yếu tố “thời gian” là phương pháp quan trọng nhất.

Một số người nói rằng: PIH ở lớp bì có thể không biến mất, nhưng hầu hết PIH sẽ biến mất vì chúng chủ yếu nằm ở biểu bì. Đây là điểm khác biệt lớn nhất giữa nám và PIH. Ngoài ra, đối với nám da, chúng ta khó có thể biết được nguyên nhân chính xác nên không có cách điều trị triệt để. Nhưng PIH biến mất khi nguyên nhân gây viêm ban đầu biến mất. Vấn đề duy nhất là khi nào nó sẽ biến mất. Do đó, nếu bạn thuyết phục được bệnh nhân và dành đủ thời gian để điều trị PIH, PIH sẽ biến mất. Hãy nên nhớ, “Thời gian đứng về phía chúng ta!”.

Trên là bài viết chia sẻ về các thắc mắc bạn đọc về các yếu tố, tiên lượng cách điều trị cùng những kết quả thực tế trong việc điều trị bệnh lý tăng viêm sắc tố sau laser (PIH). Đây sẽ là nội dung hẳn giúp cho bạn nhìn thấy những điểm khó, điểm sáng, các lưu ý cẩn thận trong điều trị được đúc kết từ thực tiễn của các nhà thí nghiệm trước đó. Chúc bạn có thể vận dụng hiệu quả và khắc phục tốt các biến chứng PIH sau laser đưa đến.

Bài hay đừng ngại bấm
và bấm Chia sẻ bên dưới nhé.

Chia sẻ bài viết lên :